02 июня 2008 г.
Пÿлĕмне кĕрсе тăнă хăюсăр йĕкĕтрен редактор малтан мĕн ĕç тума пĕлетĕн-ха тесе ыйтнă.
– Платникре çÿресе куртăм, пуртăпа каскалама кăмăллатăп. Çавапа курăк çулнă чух паккус хитре выртса пыни килĕшет. Çиччĕрен аннепе пĕрле тырă вырма çÿреттĕм...
Хурав Петĕр Ялгире килĕшет:
– Аван. Çеçпĕл евĕрлех каларăн. Çыракан çыннăн тем тума та пĕлмелле. Пÿлĕмсем тăрăх çынсемпе паллаш та ыран валли задани илме кĕр.
Петр Алексеевич мана пĕрремĕш командировкăна тÿрех çичĕ тĕрлĕ темăпа авăрласа хăваланăччĕ. Районта пĕр-ик кун çÿресе таврăнсан талăкĕпе çырма çитетчĕ. Типографи пăрахăçланă сарайла кивĕ çуртра çиччĕн-саккăрăн çĕр каçаттăмăр, пĕри-тепри çырнине шĕкĕлчесе тавлашаттăмăр. Серафимпа пуçласа алă тытнă самантранах юлташлантăмăр. Кулянаттăм: пĕрле хавхаланса тертленесси вăраха пымарĕ. «Вĕренÿ вăхăтĕнчен юласран хăратăп», – терĕ те çывăх тусăм, Бугульмари индустрипе педагогика техникумне кайса кĕчĕ. Преподавательте чунне кантарса пăхрĕ.
Тур çырса пиллени ăна пурĕпĕр хаçата илĕртнĕ. Ăмăрттаратчĕç те – кÿршĕллĕ районсене эпир час-часах тухса çÿренĕ. Красноармейскинче пĕррехинче янăравлă юрă çеммипе вăранса кайрăм. «Серафим Ефимов сăввипе Илья Степанов кĕвĕленĕ, – терĕ кунти редакцинчи пĕлĕшĕм. – Районти радио-передачăсем вĕсен гимнĕпе пуçланаççĕ». Каллех тĕл пултăмăр. «Апла, сăвăсем те шăрçалатăн;»
Çыравçă унтанпа нумай тĕрлĕ жанрпа маçтăрланчĕ: тĕрленчĕк, очерк, статья, фельетон, эссе, калав, повесть – ку тĕлĕшрен хăйне пайтах тĕрĕсленĕ. Халь ĕнтĕ асилÿсемпе ытларах ларать. Вăрнарпа Йĕпреç тăрăхĕн таврапĕлÿçи пире интереслĕ çынсемпе, событисемпе паллаштарать.
Красноармейскинчен ăна Йĕпреçе чĕнсе илчĕç. Аслă пĕлÿ туянса 1974 çулхи сентябрьтен 1996 çулхи августчен Йĕпреç район хаçатне ертсе пычĕ. Серафим Ефимович унчченхи вăйлă редакторсен традицийĕсене малалла аталантарчĕ. Хаçачĕ пиллĕк çул республикăри конкурссен çĕнтерÿçи пулчĕ. Мана, редактора, кÿршĕри коллегăсем пултарулăхшăн хытă ăнтăлни, хаçатри информаци пуянлăхĕ, тĕрлĕ кăларăмсем килĕшетчĕç. Пултарулăха хавхалантарма йĕпреçсем питех те сумлă ят – С.В. Элкер ячĕпе хисепленекен преми шутласа кăларчĕç. Чăваш халăх поэчĕн чаплă тивĕçне çÿлте тытма тупа тунă лауреатсем ĕнтĕ вуннăран та иртрĕç, çав шутра, паллах, Серафим Ефимов та пур.
Йĕпреçре ман юлташăм район хăйĕн чи çÿллĕ шайне улăхнă тапхăрта ĕçлерĕ. Астăватăр-и: район центрĕсем хушшинче Йĕпреç çитмĕлмĕш çулсенчех чи таса, чи илемлĕ, чи хăтлă, чи кăмăллă шутлисен ретне тăнăччĕ. Кунта промышленность, ял хуçалăхĕ, культура куçăмлăн хăватланса кайрĕ. Вăтам шкулсем çĕнĕ капăр çуртсене куçрĕç. Больница, почта, йăла, культура çурчĕсем керменле хăпарса ларчĕç. Пурăнмалли нумай хутлă çуртсем курăна пуçларĕç. Урамсем, тротуарсем, çулсем асфальтпа такăр утмалăх савăнтарчĕç. Паллах, çакăншăн «Çĕнтерÿшĕн» хаçатăн пай-тÿпи чăнласа сулмаклăн хывăннă. Эп район пуçлăхĕсем Серафим Ефимовича хисеплесе калаçнисене лайăх астăватăп. Темле те пулнă: хирĕçнĕ, çапăçнă, тÿрĕлĕхшĕн чĕрре кĕрсе тавлашнă, анчах та чăнлăхшăн, пурнăçшăн пĕр чĕлхеллĕ, пĕр тĕллевлĕ пулса ырă енне тапаçланнă. Шурлăхра паха чечек шăтмасть...
Эп паян кунчченех йĕпреçсем хăйсен сумлă сатурĕсене чыслăн сума пĕлнинчен тĕлĕнетĕп. Район хаçачĕпе редакторĕн юбилейĕсене вĕсем пĕтĕм халăха пухса паллă турĕç, хăнисене – республика талккăшĕнчен кăна мар йыхравланă!
1982 çулхи февралĕн 3-мĕшĕнче эп вĕсене район тĕпелĕнчен саламларăм:
Шăп кунçулĕн тÿпинче
Йĕпреçсен маттур хаçачĕ!
Çулĕ вĕçĕмсĕр инçе,
Ĕмĕрех янратăр ячĕ!
Йыш-эртелĕ ÿснĕçем
Çыраканĕн, вулаканĕн
Ывăнми хаçатçăсем
Нихăçан та лармĕç канлĕн.
Сивĕре те шăрăхра
Пур енне хастар çÿреччĕр.
Хам та эп ку тăрăхра
Хăварманччĕ-çке çитмен çĕр.
Савăнатăп –
чунăрсем,
перăрсем ялан хĕрÿшĕн.
Такăр пулччăр çулăрсем.
Паттăр пулăр!
Çĕнтерÿшĕн!
Пирĕн аттесем 1942 çулта вăрçăра пĕтнĕ. Серафимăн ашшĕ виççĕмĕш вăрçăра, Сталинградра çунса кайнă. Ывăлĕсемпе сывпуллашнă авăкри сăмахĕсем вĕсен пĕрешкел тухнă: «Эп таврăннă кун уничене чупатăн!»
Ман атте çырнисенче – витĕрех Çеçпĕл Мишши хурлăхĕ. Анне калатчĕ: «Сана Çеçпĕл ятне хуртарчĕ. Архангела çывăх», терĕ. Юлташăмран тахçан-тахçан Вăрнартах ыйтрăм: «Яту мĕне пĕлтерет; Ытла сайра тĕл пулать-çке;» «Тупсăмне шыранă эпĕ, – хуравланăччĕ вăл. – Серафим, иккен, тĕнче уçлăхĕн чи çÿллĕ пусми-тÿпинче тăракан Ангел шутланать. Турă хыпарçи теççĕ-мĕн çав Ангела...»
– Турă хыпарçи хамăра çывăхри Саровра çеç пулман, Çĕн Сăрьелне те килкелесе курать-ха, – терĕм çак кунсенче Вăрнара персе çитнĕ юлташăма.
Çуралса ÿснĕ ялĕнче те, Йĕпреçри килĕнче те пултăмăр. Хуçалăхĕнче – сăвакан ĕне, хĕл каçнă вăкăр, ултă-çичĕ сысна, чăх-чĕп... «Тăнчах пĕтес килмест, кун çутипе – кĕтÿç, çĕрле – журналист...» «Çырнă чухне эп ăна чăрмавлă сăмах хушса курман», – терĕ мăшăрĕ, ытарайми Галина. Ачисем те, виççĕшĕ те, пулăшаççех.
Вăрнар тăрăхĕ сăвапланă талантсене ятран каласа та пĕтереймĕн. Паян Серафим Ефимович Ефимова çут тĕнчене килнĕ кунĕ ячĕпе саламлатпăр. Вăл – СССР (РФ) Журналистсен союзĕн членĕ, СССР Пичечĕн отличникĕ, ЧР культурăн тава тивĕçлĕ ĕçченĕ, чăваш хулисемпе районĕсем хушшинче «Ĕçре палăрнăшăн» медале тивĕçнĕ пĕртен-пĕр редактор, Йĕпреçсен С.В.Элкер ячĕпе хисепленекен премийĕн лауреачĕ... 1990 – 1992 çулсенче, çĕршывăмăршăн чи синкерлĕ вăхăтра, кунĕн-çĕрĕн чупса, редакципе типографин типлă-чаплă çĕнĕ çуртне хăпартса лартма хал çитерчĕ. Шупашкар çулĕнче уншăн йывăр тиевпе амансан, Тур çăлтăрах тесе кĕл тăваттăмăр. Çÿлти ăна пăрахмарĕ-ха...
Эп вара ăна, пуринчен те ытла, ырă çын, ырă юлташ, ырă хыпарçă пулса юлнăшăн хисеплетĕп.