07 октября 2013 г.
Илья Павлович Убакова ытларах вăл пĕр вăхăтрах физик та, лирик та, математик та, литератор та пулнăран пĕлетĕп. Вăтăр-хĕрĕх çул каялла район хаçачĕн редакцине час-часах кĕрсе тухатчĕ. Калавсем, очерксем йăтса кĕретчĕ. Эп вĕсене вăрах вырттармасăр пичете хатĕрленĕ. Авторĕ тăван чĕлхене лайăх пĕлет, тирпейлĕ ĕçлет, пурнăçа, çынсене хăйне майлă курса хаклани интереслĕ. Воспитани, патриотлăх темисемпе шăратнисенчен çаксем асра юлнă, чăвашлисем: «Паттăрлăх», «Герой патĕнче», «Разведкăра», «Днепршăн çапла çапăçнă», «Салтак арăмĕ»; вырăслисем: «Батальон удерживал плацдарм...», «Лесник Илья Александров».
Учитель – эппин, пултарулăх çынни. Педагогикăри çур ĕмĕрĕн иккĕмĕш çурринче, уйрăмăнах юлашки вунă çулĕнче, наука тĕпчевĕсемпе пикенÿллĕ тăрмашрĕ. Журналсенче пичетленнисемпе аслă вĕренÿ заведенийĕсенче усă курма сĕннĕ. Çав шутра: «Патриотическое воспитание на уроках математики» – 2007, «Типичные трудности сельских школ в военно-патриотическом воспитании учащихся» – 2009, «Интернационально-патриотическое воспитание в процессе обучения на уроках истории» – 2010. Ветеран Шупашкарти университетсемпе çыхăнăва татман, çĕнĕ ĕçĕ çутă кун курасшăн пиçсе çитнĕ чухне хулана васкать.
Вăл Канашра учительсен институтĕнче, Хусанта университетра вĕреннĕ. Физик, математик. Виçĕ çул Совет Çарĕн ретĕнче пиçĕхнĕ. Тăван ялĕнче – Шĕнер Ишекри вăтам шкулта çирĕм çул директор пулчĕ (1976 – 1996). Хăй тытса пынă кружоксенчен «Коллективный ученик» текенни республика анлăшпех паллăччĕ. Çав ушкăнрисем хăйсен ăсне СССР Педагогика академийĕн Пĕтĕм Союзри математика шкулĕнче çивĕчленĕ. Нумайăшĕ Мускаври М.В.Ломоносов ячĕпе хисепленекен патшалăх университетне, тĕп хулари ытти университетсене кĕме пултарнă. Халь хăйсем университетсенче вĕрентекен ăсчахсем, физиксемпе математиксем, çав шутра Владимир Макаров, Николай Анисимов, Иван Макаров. Шĕнерти наставникне манмаççĕ, уявсенче ăна тав çырăвĕсемпе саламласа хавхалантараççĕ.
Илья Павловича халь хаççăн Вăрнарта пĕрре вăрçă ачисен митингĕнче, тепре «челноксен» пасарĕнче тĕл пултăм. Юлашкинче кăшт халапламалăх сăлтав тупăнчĕ: «Çак хайлава пăхса пар-ха», – терĕ вăл сăпайлăн.
Антонина Димитриевна Малова вăтăр çул ытла пуçламăш класрисемпе пултаруллă ĕçленипе паллă. Калининăри вăтам шкулти унăн класне-кабинетне пĕрре мар кĕрсе курнă. Унта тем те пур, анчах вĕренмелли пĕтĕм материал хăй вырăнĕнче. Ачисем тăхтавра та ялан ун тавралла, уроксене сиктермесĕр çÿреççĕ, тимлĕ тăнласа лараççĕ, калаçăва харсăр хутшăнаççĕ. Нумай çул çавнашкалччĕ. Пĕр вăхăт Шĕнер Ишек шкулĕнче те ĕçлерĕ (вăтам шкул хыççăнах – вожатăйра, 2008 çултан – кĕçĕн класрисемпе), ăна ку шкул пуçлăхĕсем те, ачасен ашшĕ-амăшĕсем те мухтатчĕç.
Вăл вун тăватă çул хушши кĕçĕн классемпе ĕçлекен учительсен Калинино тăрăхĕнчи методика пĕрлешĕвне ертсе пычĕ. Вĕренме те, вĕрентме те ÿркенмерĕ. Педучилище хыççăн пединститут пĕтернĕ (иккĕмĕш дипломĕпе – вырăс чĕлхипе литературин учителĕ). Ĕçне-хĕлне тивĕçлипе хакланă. «Хисеп Палли» орденпа, ЧР Çутĕç министерствин Хисеп грамотисемпе наградăланă.
Антонина Димитриевна Катăшра çуралса ÿснĕ. Калининăра пурăнать. Шкултан писмен. Общество ĕçĕнчен хăпман.
Николай Маркелович Смирнов шкулти урок умне тăриччен пурнăç шкулĕнче чылай çул пиçĕхнĕ. Совет çарĕнче взвод командирĕ – старшина пулнă, Çарти хастарлăх медальне тивĕçнĕ. Таврăнсан Вăрнарти совхоз-техникума тата Чăваш патшалăх университечĕн историпе филологи факультетне вĕренсе пĕтернĕ. Иркутск облаçĕнчи Ангарскри нефтехими комбинатĕнче газ установкин операторĕнче, Новолипецкри металлурги комбинатĕнче электрогазосварщикра, Вăрнарти строительствăпа монтаж управленинче сварщикра, Чапаев ячĕпе хисепленекен колхозра партком секретарĕнче ĕçленĕ. Çамрăк йыш пурнăç тути-масине курнă-тÿснĕ çын çумне çыпçăнма кăмăллать. Николай Маркелович каласа кăтартнипе пĕрле ачасене тĕрлĕ ĕçе-хĕле хăйĕн тĕслĕхĕпе курăмлă хăнăхтарнă-çке. Истори урокĕсене чылай чухне хăйĕн çул çÿревĕсемпе çыхăнтарнă. Хамăрăн республикăри тата Пĕтĕм Раççейри олимпиадăсенче мала тухнăшăн унăн ученикĕсене (А.Михайлов – 1986 çул, А.Игнатьев – 1997 çул, О.Иванова – 2009 çул) учителĕпе пĕрле Вĕренÿ министерствин грамотисемпе, дипломĕсемпе наградăланă. Н.М.Смирнов ăсласа маçтăрланă «Преподавателĕн автоматизациленĕ ĕç вырăнĕпе» районти, республикăри ытти шкулсенче усă курма сĕннĕ. Пĕрремĕш категориллĕ историк Санарпуçĕнчи вăтам шкулта 26 çул ĕçлерĕ.
Учитель-ăсчахсем пирĕн сахал мар. Иван Степанович Дубановăн интересĕсем тĕрлĕ енлĕ: биологи, геологи, географи, истори, литература, тăван тавралăх... Педагогикăри стажĕ 33 çул. Аслă пĕлĕвне Чулхулари пединститутра илнĕ. Шкул ачисене творчествăна явăçтарнипе, наукăна илĕртнипе паллă. Вĕсемпе пĕрле «Раççей Федерацийĕпе Чăваш Республикинчи çĕр айĕнчи пурлăхсем» ятпа геологи музейĕ йĕркеленĕ. Коллекцире 300 тĕрлĕ минерал, чĕр чунсемпе ÿсен-тăрансен аваллăхран чакаласа тупнă тĕслĕхĕсем. Çирĕм сакăр çул хушшинче учитель тăван çĕршыва урлă та пирлĕ виçĕ пин çухрăм тăршшĕ хутланă, хамăрăн Çавалсене, Сăрпа Сĕве тăрăхĕсене тĕпченĕ. Географипе краеведени тематикипе вун тăватă кĕнеке пичетлесе кăларнă. Хăшпĕр брошюрисем: «Географилле вăйăсемпе вылявсем», «Географи урокĕсенчи вăйăсем», «Тĕнче, Раççей, Чăваш ен географийĕн кроссворчĕсем», «Чăваш енри кÿлĕсем, юхан шывсем, çăл куçсем», «Чăваш енри географилле ятсем. Краеведени словарĕ», «Географи поэзире».
И.С.Дубанов – Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ учителĕ, Чăваш енри чи лайăх учительсен конкурсĕн лауреачĕ (2006). Краеведени литературин Пĕтĕм Раççейри конкурсĕн лауреачĕ (2008). Ăна наукăпа ÿнер чăваш халăх академийĕн членне йышăннă. Вăл Раççей географи обществин регионти уйрăмĕн членĕ. Географи учителĕсен Пĕтĕм Раççейри съезчĕн делегачĕ пулнă. Наградисем хушшинче М.В.Ломоносов, С.М.Михайлов (Янтуш) ячĕсемпе çыхăннă медальсем, РФ Вĕрентÿ министерстви панă Хисеп грамотисем пур. Иван Степанович Çĕрпелте çуралса ÿснĕ. Ытларах Шупашкарта ĕçленĕ. «Тĕпчевçĕпе тавра пĕлÿçĕн ĕçĕнче каникул çук», – тет вăл.
М.ВАСИЛЬЕВ.