30 сентября 2013 г.
Шăмăршăна туя чĕнчĕç. Яш-кĕрĕм кин туянма каймашкăн хатĕрленнĕ хушăра асатте енĕпе тивекен пиччен çĕнетнĕ хваттерне пахаларăм. Стена çинчен ман çине сумлăн-мăнаçлăн Валерий Федоровичпа мăшăрĕ Мария Михайловна пăхаççĕ. Туйран Мăньял Хапăса таврăнатăп та – хамăрăн хаçатра тăванăм сăнне курах каятăп. Каснă-лартнă Шăмăршăри çав портрет. Республикăн тава тивĕçлĕ вăрманçине вăрнарсем те мухтаса асилнĕ.
Валерий Федорович – пирĕнтен, Кожановсен йăхĕнчен. Ашшĕ Федор Гаврилович репрессие лекнĕрен Валерин хушаматне улăштарма тивнĕ. Ăна Кавĕрле Хĕветĕр арăмĕн Малти Ишекри тăванĕсем ÿстернĕ, вăтам пĕлÿ илме пулăшнă. Кожановсем тир тăвакан маçтăрсем пулнă. Пирĕн яла пырса тухакан купсасем: «Кожниксем ăçтарах пурăнатчĕç-ха;» – тесе ыйткаланă. «Кожниксем» – çур ял ытла темелле-ши – ремесла вăрттăнлăхĕсене алла илсе таврара самай ăмсанмалăх чап туяннă.
Шел, ялта ĕнтĕ тахçантанпах тир тунин шăрши-марши сарăлмасть. Кожановсем майĕпен катăлса-сахалланса юлчĕç. Семен Гаврилович, Сахарпа Микулай, Ваçлейпе тепĕр Сахар Степановичсем, Аркадий Максимович, Валерий Федорович иртнĕ вăрçăра фашистсемпе çапăçса Тăван çĕршыв ирĕклĕхне сыхларĕç. Виççĕшĕ киле таврăнаймарĕç. Родион та, Архип та, Иван та фронтра пулнă, хура тăшманпа çапăçнă. Иван Андреевич, Павел Федорович, Иван Захарович çапăçу хирĕнче ÿксе вилнĕ. Вăрçăран сыввăн таврăнма пÿрнĕ Кожановсем халăх хуçалăхне ура çине тăратма платниксем, механизаторсем, бригадирсем пулса ĕçленĕ, колхозра, вăрманта, заводра тăрăшнă.
Кожановсен ретĕнче халĕ те-ха инженерсем, врачсем, учительсем, юристсем, экономистсем, летчиксем, предпринимательсем, çар офицерĕсем пур. Пурнăçран уйрăлнисен те ырă ячĕ юлнă. Молотилка машинистне Степан Андреевича, çăм таптарнă машиниста Семен Гавриловича паян кун та мухтаса асăнаççĕ. «Феодосия Гавриловна пекарь пĕçернĕ çăкăрăн шăршиех мĕне тăратчĕ!» текенсем çаплах пур. Çирĕп те туслă çемьеллĕ çынсем пулчĕç Кожановсем. Вăрçă паттăрĕсем, тыл паттăрĕсем пулчĕç. Пĕри те вĕсенчен патшалăхран ни хваттер, ни автомашина туянаймарĕ. Масарти палăкĕсене те хамăр, чĕррисем, майлаштаркаланă, чиперех пăхса тăратпăр. Никама та ÿпкелеместпĕр, никамран та нимĕн те тархасламастпăр. Çак урмăшла саманара та этемле-çынла пурăнма тăрăшатпăр.
Василий КОЖАНОВ.
Мăньял Хапăс.