25 сентября 2013 г.
Историрен
Иртнĕ ĕмĕрĕн 30-мĕш çулĕсенче Раççей ялĕсене çĕнĕ пурнăç килнĕ. Уйсенче техника ĕçлеме тытăннă, хресченĕн ĕçĕ çăмăлланнă. Патшалăх производство вăйне аталантарнипе пĕрлех физкультурăпа спорта та тимлĕхе илнĕ. Сывă çĕршыв йĕркелес ĕçре унăн тÿпи пысăк пулнине палăртнă. Пĕтĕм Союзри «Урожай» ял спорт обществине туса хунă. Çапла производство принципĕпе спорт коллективĕсем йĕркелес массăллă ĕç пуçланнă, вĕсем спорт уявĕсенче, ăмăртăвĕсенче тупăшнă, спорт сооруженийĕсем çĕкленĕ.
Колхозсенче спорт командисем йĕркеленнĕ. Çĕр ĕçченĕсем районти, республикăри, облаçри ăмăртусенче вăй виçнĕ. Чи вăйлисем регионсенчи пĕрлештернĕ командăсен йышне кĕнĕ, разрядлă спорт нормативĕсене пурнăçланă.
1950 çулхи декабрьте РСФСР Министрсен Канашĕн йышăнăвĕпе «Колхозник» ирĕклĕ спорт обществине туса хунă. Вăл чи йышли шутланнă: 1951 çулта вăл 21746 коллектива тĕп 586242 физкультурника пĕрлештернĕ.
Массăллă спорт ĕçĕ анлă сарăлнине çак цифрăсем те аван калаççĕ – çав çулах «Урожайпа» «Колхозник» обществăсенчи миллиона яхăн ял çынни çуллахи спартакиадăна хутшăннă.
Анчах та пурнăç ялта икĕ общество ĕçлени сывă мар конкуренци патне илсе пынине кăтартса панă: колхозсен пуянлăхĕшĕн уйра, бригадăсенче пĕрле тăрăшакансем спортра уйрăлса ĕçленĕ. Çавна май 1956 çулта асăннă икĕ обществăна пĕрлештерсе «Урожай» ят панă.
1988 çулта перестройка витĕмĕ спорта та пырса тивнĕ. Профсоюзсен пĕрлехи спорт обществине туса хунă. Ку физкультурăпа спорт юхăмĕшĕн çав тери пысăк йăнăш пулнă: чылай коллектив саланнă, ялсенче сывă пурнăç йĕрки путланнă, спорт секцийĕсем чакнă, ăмăртусем иртме пăрахнă.
Темиçе çул иртсен кăна ăна тепĕр хут чĕртме май килнĕ. Чăваш енре «Урожай» спорт обществи 2000 çулта çĕнĕрен ĕçлеме тытăннă, 2003 çулта вăл пуçарнипе пĕрремĕш хут хĕллехи ял спорт вăййисем иртнĕ. Хальхи вăхăтра общество агропромышленность предприятийĕсем хушшинче спортăн чылай тĕсĕпе ăмăртусем йĕркелет.
Иртнĕ ĕмĕрти спорт обществисем массăллăхĕпе кăна мар, вăйлă спортсменсем хатĕрлессипе те палăрнă. Чăваш енри ял спортĕнче акă Ардалион Игнатьев çутă йĕр хăварнă. 1952 çулта вăл çĕршывăн пĕрлештернĕ команди йышĕпе Хельсинкире иртнĕ Олимп вăййисене хутшăнать, 1956 çулта Мельбурнри XVI Олимп вăййисенче 400 метрлă дистанцире бронза призер пулса тăрать. Ку дистанцире вăл Европа рекордне çапать (46 çеккунт). 13 çул ытла Совет Союзĕн рекордсменĕ пулнă, 30 ытла ылтăн медале тивĕçнĕ. Чăваш енĕн вăйлă çăмăл атлечĕсен шутне Рассых Бикчурина та кĕртмелле, вăл тĕрлĕ дистанцие 32 хутчен рекордпа вĕçленĕ.
«Урожай» ДСО ăмăртăвĕсенче çĕршер спортсмен ГТО значокĕсене тивĕçнĕ тата разрядсем тултарнă, СССРăн 72 спорт мастерĕ тухнă.
– Шăпах çакнашкал çăлтăрлă ятсем пире спорта явăçма, çĕнтерме хавхалантарнă, – тет Вăрнарти ял хуçалăх техникумĕн физвоспитани преподавателĕ Александр Владимирович Созонов.
Физклуьтурăпа спортăн тава тивĕçлĕ ĕçченĕ, хăй ĕмĕрĕнче вуншар ăста спортсмен çитĕнтернĕ тата çитĕнтерекенскер, «Урожай» спорт обществин историйĕнче паллă йĕр хăварнă. Нумай енлĕ кĕрешессипе, çăмăл атлетика, йĕлтĕр, волейбол, пăшалтан тĕл перессипе тата велосипед спорчĕпе тăван техникум, район чысне тивĕçлĕн хÿтĕленĕ. 1973 çулта «Урожай» ДСО-н первенствипе Чăваш Республикин чемпионатĕнче нумай енлĕ кĕрешессипе студентсем хушшинче виççĕмĕш вырăн йышăннă.
– Вăл вăхăтра ăмăртусенче лайăх результат кăтартакансене «Урожай» обществăн членне илетчĕç. Вăрнар техникумĕн чылай студенчĕн çак билетсем пурччĕ. Ăмăртусем коллективран пуçласа Совет Союзĕн тапхăрĕ таран иртетчĕç, – аса илет вăл.
Пĕтĕмлетÿллĕ тапхăр союзлă республикăсен тĕп хулисенче иртнĕ: Киевра, Минскра, Мускавра, Ленинградра, Алма-Атара. 1979 çулта Казахстанăн тĕп хулинче пулнă Совет Союзĕн первенствине Александр Владимирович Раççейĕн Хура тăпраллă мар зонин пĕрлештернĕ команди йышĕпе хутшăннă, ун капитанĕ пулнă. «Лайăх результатсемпе хăпартланнипе пĕрлех унта Совет Союзĕн икĕ хутчен Геройне, ăмăртусен тĕп судйине Алексей Леонов летчик-космонавта, вăл вăхăтри паллă радиокомментатора Александр Курашова юнашарах курни нумайлăха асра юлчĕ»,– тет вăл.
«Урожайăн» Атăл тăрăхĕпе Урал первенстви те паллă ăмăртусенчен пĕри. 1981 çул. Вăл вăхăтра спорта аталантарассипе совхоз-техникум коллективĕ чи кăтартуллă ĕçлекенсенчен пĕри шутланнă. Ершепуç, Отиккăвă, Кÿстÿмĕр ялĕсенчен пултаруллă спортсменсем нумай енлĕ кĕрешессин çуллахи тĕсĕсенче курăмлă çитĕнÿсем тунă. Валерий Наумов акă шашка енĕпе кăна мар (спорт мастерĕ), чупасси-пересси-ишессипе те ăста пулнă. Нумай енлĕ кĕрешÿре республикăн темиçе хутчен чемпионĕ. Леонид Захаров – çар çынни, вăл та район, республика чысĕ. Рена Кириллова (Грачева) студенткăпа сыснасем пăхакан Галина Емельянова пысăк ăмăртăва тухма икĕ эрне хушшинче Кÿлхĕрри пĕвинче ишме вĕреннĕ, ывăтас техникăна кĕске вăхăтра алла илнĕ. Мĕн тетĕр – çак йышпа совхоз-техникум команди Александр Созонов (хăй те участник) ертсе пынипе Новокуйбышевскра иртнĕ Атăл тăрăхĕпе Урал первенствинче иккĕмĕш вырăн йышăннă. Çĕнтерÿçĕ Свердловск командине икĕ очко кăна выляса янă.
Район чысне «Урожайăн» республика тапхăрĕнче чылаййăн хÿтĕленĕ. Александр Созонова, Валерий Наумова, Леонид Захарова асăнтăм ĕнтĕ. Вĕсемсĕр пуçне – Зинаида Терентьева (Вăрнар), Хурапыр Юнтапари Вячеслав Чернов – нумай енлĕ кĕрешĕвĕн 1976 çулхи Раççей чемпионĕ, ку енĕпе пĕрремĕш спорт мастерĕ. Район хаçачĕн фотокорреспонденчĕ Виссарион Кожанов ăмăрту саманчĕсене пленка çине сăнланипе пĕрлех хăй те час-часах старта тухнă. Елена Комарова (Елчĕк районĕ), спорт мастерĕ Валерий Миронов (Вăрнар) тата Валерий Григорьев (Çĕрпÿ районĕ), Илья Самсонов (Елчĕк), Валентин Тимофеев (Ярмушка), Владислав Перепелкин (Красноармейски районĕнчен), Валентина Илларионова (Санарпуç), Станислав Зубов (Вăрманкас), Людмила Константинова (совхоз-техникум), Юрий Ефремов (Кушлавăш), Василий Гончаров (Кив Мĕлĕш), Валерий Александров (Ярмушка), ыттисем.
Коллективсенчен хăй вăхăтĕнче спортăн уйрăм тĕсĕсене «Гвардеец», К.Маркс ячĕллĕ, «Янгорчино» хуçалăхсенче, ял хуçалăх техникумĕнче, 29-мĕш професси училищинче, «Сельхозтехникăра» вăйлă аталантарнă. Çĕрпелсем чылай тĕспе республикăра пĕрре мар призлă вырăнсене йышăннă. Вăрнар химикĕсем 1950–1970 çулсенче конькипе, йĕлтĕрпе, ишессипе яланах палăрнă.
Техникумра ав маларахри çулсенче спортăн нумай тĕсĕпе çине тăрса ĕçленĕ: çăмăл атлетика, йĕлтĕр, волейбол, футбол, баскетбол, сĕтел çи теннис, коньки, пăшалтан пересси, велосипед... Спорт бази пуян пулнă: ăмăртмалли велосипедсем кăна 50 штук. 1974 çулта ял хуçалăх техникумĕн команди Совет Союзĕн Суздальте иртнĕ первенствине хутшăнса 70 командăран вун пĕрмĕш пулнă. Спортсменсем – Семен Краснов, Иван Краснов, Валерий Васильев, Николай Герасимов, Николай Гаврилов, Александр Миронов тата Александр Созонов – 25, 50, 100 километра чупнă.
Александр Владимирович 100 километра техникум командин спортсменĕсенчен малтан вĕçленĕ. «Дистанци вĕçнелле çулсăр пуçне урăх нимĕн те курмастăн. Пуçра вара пĕр шухăш – çĕнтермелле! Пĕр 500 метр юлсан вăйлă велосипедистсене те иртсе кайнă иккен эпĕ»,– аса илет преподаватель. Çакă ĕнтĕ вăл коллектившăн тăрăшни, юлашки вăйран çĕнтерÿ патне туртăнни. «Пирĕн вăхăтра кашни арçын ача ĕçлеме тата Совет Çарĕн службинче тăма вăйлă пулма, спортра çитĕнÿсем тума, ăс-тăн тата ÿт-пÿ енчен аталанма тăрăшнă», – пĕтĕмлетет Александр Владимирович.
«Урожай» ирĕклĕ общество спорт энтузиасчĕсене те чылай çуратнă. Пирĕн районтан физкультурăпа спорт ĕçне çÿллĕ шайра йĕркелессипе, спорт тĕсĕсене аталантарассипе Николай Антонович Старшов паллă йĕр хăварнă.
1992 çулта ГТОн нумай енлĕ кĕрешĕвне çуллахи тата хĕллехи полиатлон ят панă. Ăмăртусем «Урожай» ДСО енĕпе халĕ те коллективра, районта, республикăра иртеççĕ. Кунсăр пуçне ку тĕс ял спорт вăййисен, Чăваш Республикин, Атăлçи федераци округĕн тата Раççей первенствисен программисене кĕрет. Палăртма кăмăллă, Вăрнарти ял хуçалăх техникумĕн команди вĕсенче нумай çул çĕнтерĕве алăран ямасть.